Archiwa kategorii: Uratowane obiekty zabytkowe w Polsce

Mała Wieś – duże zmiany

Krótkie podsumowanie z Wikipedii: „Pałac w Małej Wsi – klasycystyczny pałac zaprojektowany przez Hilarego Szpilowskiego na zlecenie Bazylego Walickiego, znajdujący się w Małej Wsi. Pałac od 1786 do 1945 należał do rodzin Walickich, Zamoyskich, Lubomirskich oraz Morawskich. Po drugiej wojnie światowej został znacjonalizowany w ramach reformy rolnej, a następnie został letnią rezydencją Urzędu Rady Ministrów. Lechosław Herz, historyk Mazowsza, określił Małą Wieś jednym z najpiękniejszych zabytków klasycyzmu w Polsce.

Aby pomóc Państwu szybko zlokalizować ten piękny obiekt zamieszczamy poniżej mapę:

Kiedy byliśmy tam po raz pierwszy w roku 1999, tylko przypadkiem pozwolono nam wykonać trochę zdjęć. I to tylko na zewnątrz pałacu.

Mała Wieś'1999
Mała Wieś’1999

Już wtedy mieliśmy nadzieję, że może kiedyś w przyszłości uda nam się ten obiekt zobaczyć dużo dokładniej.

Ostatnie lata pałacu opisano w Wikipedii następująco: „Reforma rolna zakończyła się nacjonalizacją majątku rodziny Morawskich, których eksmitowano z Pałacu i zakazano przebywania w pobliżu 30 kilometrów od obiektu. W ramach nacjonalizacji, oprócz nieruchomości, zostały przejęte składniki ruchome majątku, takie jak wyposażenie wnętrz, obrazy czy cenny księgozbiór Biblioteki Małowiejskiej, który uległ całkowitej dewastacji. Ponadto zbiór dokumentów rodzinnych został przekazany do Archiwum Głównego Akt Dawnych i stanowił podstawę odtwarzanego zasobu. Początkowo w Pałacu mieściła się szkoła podstawowa, co mogło doprowadzić do dewastacji zabytkowych wnętrz Pałacu. Jednakże w 1947 został przejęty przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych, a następnie został przekazany Urzędowi Rady Ministrów. Był letnią rezydencja Premierów PRL i III Rzeczpospolitej do momentu zwrotu rodzinie Morawskich w 2008 roku. Wolny czas spędzali tu m.in. Władysław Gomułka, marszałek Rokossowski, Jerzy Urban czy Jerzy Buzek. Szczególnie upodobała sobie to miejsce żona premiera Józefa Cyrankiewicza, Nina Andrycz, która kazała wybudować specjalnie dla siebie łazienkę w Pałacu. W okresie od października 1996 do końca kwietnia 1998 roku w murach Pałacu, na zaproszenie prezydenta Rzeczypospolitej Aleksandra Kwaśniewskiego, zlokalizowano Akademię Mozartowską.

Po gruntownej renowacji przeprowadzonej w latach 2013-2016 Pałac został zaadaptowany do celów usługowych. W miejscu starego pawilonu recepcyjnego, postawionego w latach 60. XX wieku przez Urząd Rady Ministrów, powstał wielofunkcyjny obiekt – Nowa Oranżeria, nawiązujący architektonicznie do pomarańczarni stawianych przez polską arystokrację w XVIII i XIX wieku oraz do Starej Pomarańczarni z Łazienek Królewskich. Wnętrza budynku nawiązują do groteskowej Sali Pompejańskiej z Pałacu. Cztery przypałacowe Oficyny, które niegdyś służyły jako zaplecze dla służby dworu (mieściły się w nich m.in. pralnia, kuchnia czy spiżarnia), zostały zaadaptowane na pokoje hotelowe, natomiast Wozownia została przemieniona na restaurację. Przywrócony został układ ogrodu francuskiego na wzór założonego przez Klementynę Walicką z Kozietulskich ogrodu, który uchodził za jeden z najpiękniejszych w środkowej Europie. Jego największą ozdobę stanowi ogród różany z parterami z 3000 krzewów róż.

Pałac Mała Wieś'2017
Pałac Mała Wieś’2017

Natomiast o zwrocie pałacu właścicielom napisano np. tu: „Pałac w Małej Wsi wrócił w ręce właścicieli„.

Pod koniec zeszłego roku zaczęły się ukazywać informacje prasowe o bliskim otwarciu obiektu – np. „Nowe życie Pałacu w Małej Wsi„, „Pałac w Małej Wsi zostanie otwarty na początku przyszłego roku„.

25 listopada 2016 dodaliśmy Pałac w Małej Wsi do listy i mapy Uratowanych obiektów zabytkowych w Polsce i niecierpliwie czekaliśmy na najbliższą okazję do jego odwiedzin.

Pałac Mała Wieś'2017 - sala bankietowa Nowa Oranżeria
Pałac Mała Wieś’2017 – sala bankietowa Nowa Oranżeria

Pogoda niestety do początku maja była bardzo kapryśna, więc mogliśmy się tam wybrać dopiero 1 maja. W tym dniu możliwe było zwiedzanie wnętrz pałacu, więc skwapliwie z tej możliwości skorzystaliśmy. Poniżej mała galeria wnętrz naszego autorstwa.

Takie wnętrza to jeden z większych magnesów całego obiektu. Przy parkingu dla gości otwarto już restaurację „Stara Wozownia”:

Więc po spacerze po starym parku i ogrodach można będzie tu się posilić. Prace przy renowacji parku i ogrodu jeszcze trwają, ale nie przeszkadza to aby już zobaczyć jak duże zmiany tu nastąpiły i w najbliższej przyszłości nastąpią.

Poniżej kilka zdjęć z parku i ogrodów:

W pałacu od strony ogrodów uruchomiono także herbaciarnię:

Pałac Mała Wieś'2017 od strony ogrodów
Pałac Mała Wieś’2017 od strony ogrodów

Na swoją kolej do remontu czeka jeszcze skryte w głębi parku mauzoleum:

Pałac Mała Wieś - mauzoleum
Pałac Mała Wieś – mauzoleum

Ale przy ogromnym zakresie  już wykonanych prac sądzimy, że i ta tajemnicza budowla szybko zostanie przywrócona do świetności.

Nie dziwią więc opisy na stronie pałacu, nawet w odniesieniu do nowych budowli: „Dwupoziomowa, podzielona na trzy sale restauracja została pieczołowicie odrestaurowana i wzbogacona o wyszukaną aranżację, konweniującą do pozostałych budynków zespołu pałacowego. Stara Wozownia tętni życiem, gromadzi pod jednym dachem zbłąkanych wędrowców, jak i królów.„, albo: „Nowo wybudowany, nawiązujący architektonicznie do XVIII-wiecznej Starej Pomarańczarni, budynek zachwyca swym rozmachem, przepychem i możliwościami. Zlokalizowana pośród drzew Nowa Oranżeria to dwie, niezwykle wyszukane, bogato wykończone sale balowe dedykowane przyjęciom.„.

Dodatkowo: „Kilka wyjątkowych pomieszczeń, a każde inne. Herbaciarnia oraz pokoje Amfiladowy, Męski, Wedutowy i Karciany to miejsca, gdzie można usiąść przy filiżance herbaty, sprowadzonej bezpośrednio z jej ojczyzny. Latem skosztujesz ją na tarasie patrząc bezpośrednio na piękny Ogród francuski” oraz „Koneserzy dobrych win znajdą w Pałacu swoją przystań. Klimatyczne pomieszczenie winiarni oraz selekcja najlepszych win z całego świata wybrana przez samego właściciela Pałacu to fantastyczny pomysł na spotkanie biznesowe. Nasz sommelier opowie ciekawie na temat każdego wina znajdującego się w naszej piwnicy.„.

Pałac Mała Wieś'2017 - Nowa Oranżeria od strony ogrodów
Pałac Mała Wieś’2017 – Nowa Oranżeria od strony ogrodów

Szkoda tylko, że historii tego miejsca należy szukać w innych źródłach, niż na przeznaczonej do tego celu stronie. Ale mamy nadzieję, że nowi gospodarze szybko uzupełnią ten bardzo ważny dla całego obiektu element.

Bardzo gorąco zachęcamy do odwiedzin tego bardzo interesującego i pięknego miejsca, gdzie można spędzić bardzo mile zarówno chwile podczas rodzinnych czy biznesowych spotkań, jak też odbyć indywidualne spacery po rozległym terenie.

Więcej zdjęć na naszej albumowej stronie.

Zapraszamy na nasz film z Małej Wsi:

Krótkie wycieczkowe podsumowanie roku 2016

Rok 2016 zamknęliśmy bilansem 2746 fotografii (dostępnych na stronach www) wykonanych w około 65 miejscach, zarówno takich, w których byliśmy po raz pierwszy, jak i odwiedzonych po raz kolejny. Poniżej kilka zdjęć z miejsc jeszcze nie opisanych na naszym blogu, a dostępnych na naszej witrynie albumowej począwszy od strony:
http://tripsoverpoland.pl/index.php?s=2016-0.php

Borsuki
Borsuki

Tym razem nie będziemy tworzyć oddzielnej mapy dla tych miejsc, bo Google w tym roku zaprzestało wspierania kilku przydatnych nam do tego celu serwisów takich jak Panoramio i Picasa, gdzie wstawiając fotografie i definiując położenie miejsca ich wykonania można było zwrotnie ściągnąć plik kml/kmz z mapą całego albumu, a potem po drobnych jedynie poprawkach zaimportować do map Google jako docelową mapę.

Bubel-Łukowiska
Bubel-Łukowiska

Oczywiście lokalizacje odwiedzonych przez nas miejsc są dostępne w naszych wyszukiwarkach: odwiedzonych miejsc i obszarowej, po każdym zbiorze zdjęć z danego miejsca na stronach albumowych, a także na naszym blogu po lewej stronie w sekcji ZOBACZ GDZIE JUŻ BYLIŚMY.

Droblin
Droblin

Na naszej stronie na Facebooku poświęconej uratowanym obiektom zabytkowym w Polsce dzięki pomocy Fanów obiektów zabytkowych udało nam się zgromadzić 444 linki do uratowanych obiektów. Ich aktualna mapa dostępna jest poniżej – Uratowane obiekty zabytkowe w Polsce – mapa.

Mamy nadzieję, że efekty naszych wycieczek oraz zgromadzone informacje o uratowanych obiektach zabytkowych w Polsce zachęcą Państwa do zaplanowania na rok 2017 (a może i kolejne lata) swoich krótszych lub dłuższych pobytów w pięknych regionach naszego kraju. Życzymy Państwu szczęśliwego kolejnego roku 2017, w którym będziecie mogli Państwo poznać jak najwięcej interesujących miejsc w Polsce.
Zachęcamy także do obejrzenia 33 filmów wykonanych przez nas w roku 2016, dostępnych na poniższej liście odtwarzania:

Zamkowe przemiany w Kazimierzu Dolnym

Co kilka lat odwiedzamy Kazimierz Dolny aby zobaczyć jak wygląda o różnych porach roku i jak się zmienia po kolejnych pracach rewaloryzacyjnych i remontowych. Na naszych stronach albumowych znajdziecie zdjęcia z tego miasta kolejno z lat: 2001, 2004, 2007, 2012, 2014 i 2016. W tym wpisie wybierzemy kilka zdjęć z różnych okresów, aby pokazać pewne różnice w stanie, szczególnie w odniesieniu do ruin zamku.

Poniżej zdjęcie z roku 2007:

Kazimierz Dolny'2007
Kazimierz Dolny’2007

i podobne ujęcie z roku 2016:

Kazimierz Dolny'2016
Kazimierz Dolny’2016

Aby lepiej móc ocenić zmiany jakie nastąpiły warto zajrzeć na stronę „Zakres odbudowy 2010-2014„, gdzie dla zamku i baszty wymieniono następujące prace:

dla zamku:
badania archeologiczne i architektoniczne
• prace konserwatorskie murów zamku
• prace zabezpieczające korony murów zamku
• odwodnienie i uporządkowanie nawierzchni dziedzińca
• remont ścieżek i wymiana schodów terenowych i balustrad
• uporządkowanie podjazdu i remont drogi dojazdowej
• wykonanie instalacji monitoringu i iluminacji
• uporządkowanie zieleni na terenie wzgórza zamkowego
• wykonanie nowych przyłączy wodociągowego i kanalizacji sanitarnej
• wykonanie nowych sieci i instalacji elektroenergetycznych i teletechnicznych
dla baszty:
badania archeologiczne i architektoniczne
• prace konserwatorskie, remont metaloplastyki
• wymiana zewn. i wewn. klatki schodowej oraz zadaszenia na poziomie tarasu widokowego
• wykonanie stropu szklanego nad lochem
• wymiana posadzki na tarasie wraz z wykonaniem izolacji przeciwwilgociowej
• zabezpieczenia otworów okiennych
• wykonanie instalacji monitoringu i iluminacji
• wykonanie nowych przyłączy elektroenergetycznych i teletechnicznych
• wymiana schodów terenowych i balustrad
• wykonanie nowej stolarki drzwiowej
• stabilizacja gruntu wokół wieży
• uporządkowanie zieleni i nasadzenia na wzgórzu.

Szersze opracowanie wraz z rysem historycznym znajdziemy na stronie „Rewaloryzacja zamku w Kazimierzu Dolnym„. Stąd warto zacytować fragment: „Zadanie było skomplikowane i trudne ze względu na charakter obiektów oraz ujawniające się w miarę postępu robót nowe odkrycia. Inwestor uzyskał podstawowe pozwolenie na budowę od Starosty Puławskiego w grudniu 2009 r., a w latach kolejnych dziewięć decyzji zmieniających pierwotne pozwolenie oraz ponad 30 decyzji, postanowień i opinii Lubelskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.„.

Poniżej ponownie zdjęcie zamku z roku 2007:

Kazimierz Dolny'2007
Kazimierz Dolny’2007

i podobne ujęcie z roku 2016:

Kazimierz Dolny'2016
Kazimierz Dolny’2016

Na powyższych zdjęciach lepiej widać różnice, które były jedną z przyczyn podjętych w ostatnich latach prac remontowych. Jednak historia prac konserwatorskich jest o wiele dłuższa – polecamy artykuł „Historia prac konserwatorskich” – i rozpoczęła się już w roku 1913.

Poniżej znowu zdjęcie z roku 2007 – baszta:

Kazimierz Dolny'2007
Kazimierz Dolny’2007

a na poniższym ujęciu baszta w roku 2016:

Kazimierz Dolny'2016
Kazimierz Dolny’2016

Jeśli poszukamy w sieci danych o wysokości budżetu gminy to znajdziemy w różnych latach kwoty rzędu 30 mln złotych, więc wydatki na rewaloryzację zamku i baszty w kwocie prawie 10 mln złotych, nawet w części dofinansowanych z różnych funduszy celowych, to ogromny wysiłek, który należy docenić zwiedzając te obiekty. Na stronie: „Kazimierz Dolny – zamek i wieża znów otwarte dla turystów; zespół zamkowy na wzgórzu po remoncie” napisano m.in.: „Wzgórze jest udostępnione dla turystów od soboty 18 października 2014 r. i będzie je można zwiedzać w weekendy. W sezonie turystycznym 2015 ma być udostępniane częściej.
….
Rewitalizacja wzgórza zamkowego oraz znajdujących się tam ruin po dawnym królewskim zamku, prowadzona była od 2010 r. Koszt wszystkich wykonanych robót sięga 9,8 mln zł. Gmina dostała na ten cel dofinansowanie – 4,8 mln z funduszy unijnych Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego oraz 1 mln zł z ministerstwa kultury i dziedzictwa narodowego.„.

Poniżej zdjęcie zamku z roku 2007:

Kazimierz Dolny'2007
Kazimierz Dolny’2007

I podobne ujęcie z roku 2016:

Kazimierz Dolny'2016
Kazimierz Dolny’2016

I jeszcze dwa ujęcia od strony południowej – pierwsze z roku 2007:

Kazimierz Dolny'2007
Kazimierz Dolny’2007

I podobne ujęcie z roku 2016:

Kazimierz Dolny'2016
Kazimierz Dolny’2016

Warto zerknąć też do historii zamku np. na stronie: „Zamek” – stąd zacytujemy jedynie ostatni fragment: „W 1655 roku miasto i zamek ogarnia „potop szwedzki” – na zamku przebywa król Karol Gustaw. Z tego czasu zachował się najstarszy wizerunek Kazimierza i zespołu zamkowego – E.J. Dahlberg uwieczniając 7 lutego 1656 oku widok Janowca i wojsk szwedzkich przeprawiających się przez Wisłę, w tle umieszcza szkic „Stadt Casimirz” i górujących nad miastem budowli obronnych. W roku 1657 Szwedzi palą Kazimierz i niszczą zamek.

Próby odbudowania, czy raczej remontu, zamku czynione są za czasów panowania Augusta II po 1700 r. Jeszcze w roku 1707 gościł tu car Piotr Wielki, a jesienią tegoż roku przez dwa miesiące przebywał na zamku król szwedzki Karol XII, lecz tocząca się Wojna Północna ok. 1712 roku zrujnowała budowlę. Schyłek XVIII wieku przyniosły ostateczną zagładę zamku podczas wojny polsko-rosyjskiej w 1792 roku. Wizerunek reliktów budowli z tego okresu uwieczniają w swoich działach malarze: Henryk Münz (1782) i Zygmunt Vogel (1792)

W roku 1806 władze austriackie nakazały rozebrać grożącą zawaleniem Wieżę Zachodnią oraz bliskie runięcia attyki Domu Wielkiego, zasypano również studnię.

Po krótki epizodzie podczas powstania listopadowego, gdy 18 kwietnia 1831 roku „w starej wieżycy zamkowej oparła się dzielnie moskalom setka żołnierzy polskich” zamek pod koniec XIX wieku całkowicie utracił swoje mieszkalno-obronne funkcje – stał się ruiną. Będąc od 1826 roku wraz z miastem własnością skarbu państwa, w roku 1892 decyzją gminy wzgórze zamkowe staje się gminnym pastwiskiem. Ten „sielski krajobraz” z romantycznymi ruinami zwraca uwagę artystów – Jana Franciszka Piwarskiego, Adama Lerue, Napoleona Ordy, Kazimierza Stronczyńskiego, Wojciecha Gersona.

U progu odzyskania niepodległości zaczął być przez społeczeństwo polskie postrzegany jako zabytek. Przed I wojną światową zainteresowało się nim Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przeszłości, sporządzając w latach 1913-1914 dokumentację rysunkową jego stanu oraz prowadząc pierwsze prace zabezpieczające sąsiedniej Baszty. Nowe znaczenie zamkowym ruinom nadała prężnie rozwijająca się od początku XX wieku w Kazimierzu kolonia artystyczna, ściągająca do miasteczka wielu wybitnych polskich malarzy tego okresu. Starożytne ruiny stają się inspiracją kazimierskiej bohemy – wieża i zamek pojawiają się w dziełach wielu artystów tego okresu: Wojciecha Ślewińskiego, Kazimierza Rubczaka, Tadeusza Pruszkowskiego, Antoniego Michalaka i innych.

Burza dziejowa drugiej wojny światowej nie zmieniła znacząco stanu górujących nad miastem reliktów średniowiecznej architektury obronnej. Wkrótce po zakończeniu działań wojennych rozpoczął się okres badań i rewaloryzacji kazimierskiego zespołu zamkowego.

 I dwa kolejne ujęcia – pierwsze z roku 2007:

Kazimierz Dolny'2007
Kazimierz Dolny’2007

I podobne ujęcie z roku 2016:

Kazimierz Dolny'2016
Kazimierz Dolny’2016

Bardzo się cieszymy, że efekty prac przy zamku i baszcie mogliśmy podziwiać przy ostatniej wizycie. Podobnie jak w przypadku Zamku Pilcza w Smoleniu  w takim stanie można zamek i basztę w Kazimierzu Dolnym  zaliczyć do Uratowanych Obiektów Zabytkowych w Polsce i polecić je w tej nowej „postaci” do zwiedzania wszystkim fanom zabytków, a zamków w szczególności.

Zapraszamy także na nasz film:

Od ruiny do perły Kujaw – Dwór Orpiszewskich w Kłóbce

Kiedy w zeszłym roku przeczytaliśmy o zakończeniu remontu i późniejszym otwarciu Dworu Orpiszewskich w Kłóbce, który jeszcze kilka lat wcześniej był w ruinie – patrz artykuł „Uratujemy Dwór w Kłóbce” – to postanowiliśmy, że przy pierwszej nadarzającej się okazji musimy to miejsce odwiedzić.

Kłóbka'2016
Kłóbka’2016

Warto wiedzieć, że Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku zakupiło ze środków Województwa Kujawsko-Pomorskiego zespół dworsko-parkowy w Kłóbce po dwóch latach starań w 2010 roku. Jak czytamy w artykule „WŁOCŁAWSKIE MUZEUM KUPIŁO DWÓR W KŁÓBCE„: „Tym samym rozpoczął się proces tworzenia Muzeum Wsi Kujawskiej w Kłóbce. Koncepcja muzeum opiera się na wykorzystaniu istniejącego, niezwykle malowniczego położenia wsi określanej w literaturze XIX w mianem „Perły Kujaw”. Głównymi elementami spójnego układu przestrzennego będą istniejący, neogotycki kościół z l. 80 XIX w., dawna wieś, czyli Kujawsko-Dobrzynski Park Etnograficzny (otwarty w 1993 r.) oraz zespół dworsko-parkowy (ukształtowany w l. 1830-1884).

Przejęcie zespołu dworsko-parkowego było jedyną możliwością powiększenia terenu skansenu, który obejmował powierzchnię tylko 5 ha. W wyniku zakupu przylegających gruntów muzeum dysponuje obecnie terenem o powierzchni 13 ha, który zamyka się w granicach wytyczonych przez istniejący układ dróg lokalnych i las. Dodatkowo teren ten przecina głęboka dolina rzeki Lubienki z malowniczym zbiornikiem wodnym o pow. 0,5 ha.„.

Kłóbka'2016
Kłóbka’2016

Położenie całego parku etnograficznego najlepiej widać na mapach Google:

Z artykułu „Dwór Orpiszewskich w Kłóbce wspaniały, jak za dawnych lat” warto zacytować krótki fragment: „Położony w otoczeniu zabytkowego parku krajobrazowego dwór w Kłóbce był co najmniej trzecią rezydencją ulokowaną w tym miejscu i został wzniesiony ok. 1850 r. przez Lucjana Orpiszewskiego. W latach 1882-1884 z inicjatywy i środków Marii z Wodzińskich Orpiszewskiej do parterowego dworu zostało dobudowane poprzecznie skrzydło o cechach pałacowych.
W Polsce powojennej dwór miał różnych mieszkańców i właścicieli. Całkowicie opuszczony od 1988 roku ulegał dewastacji, aż popadł w ruinę. W 2010 r. włocławskie muzeum rozpoczęło proces rozbudowy parku etnograficznego w Kłóbce zakupując z środków województwa kujawsko-pomorskiego zespół dworsko-parkowy o pow. 7,5 ha. W 2012 r. przystąpiono do odbudowy dworu. Odtwarzając pierwotną formę dworu przywrócono krajobrazowi kulturowemu jego utracony element.„.

Kłóbka'2016
Kłóbka’2016

Nic dziwnego, że na otwarciu dworu były tłumy – zachęcamy do lektury relacji na stronie: „Tłumy gości na otwarciu dworu Orpiszewskich w Kłóbce – zdjęcia i wideo„. Z tej strony zacytujemy jeszcze fragment: „Remont obiektu był ogromnym wyzwaniem dla muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej, które dzięki tej inwestycji wzbogaciło swoją ofertę o obszar kultury ziemiańskiej, co stanowi doskonałe uzupełnienie parku etnograficznego w Kłóbce. Funkcje i wyposażenie poszczególnych pomieszczeń odtworzono zgodnie z przekazami historycznymi w tym informacjami od ostatnich przed wojną właścicieli dworu.„.

Kilka zdjęć z wnętrz dworu pokazujemy poniżej:

Zachęcamy do spaceru po całym parku etnograficznym – poniżej kilka zdjęć innych obiektów w Kłóbce:

Historię Kłóbki znajdziemy w Wikipedii.

My w Kłóbce byliśmy w maju, ale równie pięknie miejsce to będzie wyglądać w okresie polskiej złotej jesieni. Zachęcamy więc do zaplanowania wycieczki do Kłóbki, zapraszając równocześnie do obejrzenia naszego krótkiego filmu z tego miejsca:

Cała nasza relacja fotograficzna dostępna jest na stronie:
http://tripsoverpoland.pl/index.php?s=2016-7.php .